Santa Cruz da Graciosa pieszo: miejskie zbiorniki, wiatraki i trzy kaplice na Monte da Ajuda

Większość odwiedzających widzi Santa Cruz da Graciosa po drodze gdzie indziej: lotnisko jest o 2 kilometry stąd, a do Caldeiry i Carapacho jedzie się dalej. Miasto zasługuje jednak na własne pół dnia. Do wszystkiego w nim dojdziesz pieszo, a wiele z tego, co zobaczysz, powstało dlatego, że Graciosie zawsze brakowało wody.

Środek głównego placu to woda. To pauis, dwa duże otwarte zbiorniki z malowanymi ścianami, które były miejskim zaopatrzeniem w wodę. Graciosa to jedna z najsuchszych wysp Azorów. Dawny opis Santa Cruz mówi, że jeden zbiornik służył do prania i kuchni, a drugi do pojenia bydła.

Reszta placu wyrosła wokół nich w ciągu ostatnich stu pięćdziesięciu lat. Wysokie araukarie posadzono od lat 80. XIX wieku z inicjatywy Manuela Simasa, późniejszego hrabiego Simas. Estrada pochodzi z 1945 roku i zastąpiła tę z 1886 roku. Bazaltowa fontanna stanęła w listopadzie 1959 roku, a pomnik emigrantów z wyspy w 2000 roku.

Dekret regionalny z 1988 roku objął ochroną historyczne centrum jako zespół o znaczeniu publicznym. Przejdź się ulicami wokół placu, zanim zaczniesz szukać czegoś konkretnego.

Kościół Santa Cruz stał się kościołem parafialnym wyspy około 1486 roku, gdy osada otrzymała prawa miejskie (vila) i została siedzibą gminy. Stoi u stóp Monte da Ajuda.

Museu da Graciosa mieści się przy Largo Conde de Simas 17, w przerobionym magazynie. Pokazuje, z czego żyła wyspa: typowy dom wyspiarzy z wyposażeniem, piwnicę winną z pomieszczeniami do tłoczenia, narzędzia rolnicze oraz narzędzia bednarza, stolarza meblowego i garncarza. Na zewnątrz stoją armaty ze starych fortów wyspy. Muzeum ma też dwie filie poza miastem: dawną szopę na łodzie wielorybnicze i tradycyjny młyn w Fontes.

Nie udało nam się potwierdzić tegorocznych godzin otwarcia ani cen biletów na stronie muzeum, więc zadzwoń wcześniej pod numer +351 295 712 429, jeśli od tego zależą twoje plany.

Wzgórze za miastem to niewielki stożek wulkaniczny o wysokości 129 metrów, z niemal okrągłym kraterem. Stoją na nim trzy białe kaplice:

• Nossa Senhora da Ajuda, prawdopodobnie z XVI wieku, zbudowana jako warowny kościół, z detalami gotyckimi i manuelińskimi oraz bazaltowymi narożnikami. Po raz pierwszy rozbudowano ją w XVIII wieku.
• São João, po raz pierwszy wzmiankowana w 1557 roku.
• São Salvador, zbudowana w latach 1709–1715.

Wewnątrz krateru jest arena do walk byków. Warto wejść dla widoku: ze szczytu patrzysz na plac, dwa zbiorniki, wieże kościołów, port i długi odcinek północnego wybrzeża. Najlepsza jest późna pora dnia, gdy światło leży nisko nad dachami.

Wiatraki Graciosy to pocztówka wyspy: wapnowana kamienna wieża pod czerwoną kopulastą czapą, konstrukcja o flamandzkich korzeniach. Zbudowano je do mielenia zboża, które wyspa kiedyś uprawiała w dużych ilościach. Miniesz je w Santa Cruz, przy drogach, a przede wszystkim w Praia, gdzie jedna z ulic nazywa się Rua dos Moinhos de Vento.

Nie wszystkie są stare. Moinho de Pedra w Praia zbudowano w 1946 roku do mielenia zboża, a od tego czasu przerobiono na apartamenty wakacyjne, 200 metrów od plaży. Inne młyny w Praia także przyjmują gości, więc tam szukaj, jeśli chcesz w jednym przenocować. Większość młynów to własność prywatna; fotografuj je z drogi.

Zbiorniki na placu to najbardziej widoczna część systemu, który obejmuje całą wyspę. Ludzie budowali zbiorniki, cysterny, pralnie i fontanny i łączyli je glinianymi rurami, żeby zatrzymać deszczówkę.

Resztę pokazuje szlak, który nosi tę nazwę: PR01GRA Arquitetura da Água I. To trasa liniowa o długości 11,3 kilometra, o średnim stopniu trudności, na około trzy godziny. Zaczyna się przy Pico da Caldeirinha de Pêro Botelho, zapadlisku głębokim na około 37 metrów, wpisanym na listę geostanowisk, przecina Pico Timão (398 metrów, drugi co do wysokości punkt Graciosy) i kończy się w Praia. Po drodze są zbiorniki, cysterny, pralnie, stare rury, studnia pływowa czerpiąca z warstwy wodonośnej oraz wytwórnia ceramiki budowlanej, w której robiono gliniane elementy.

Ponieważ trasa jest jednokierunkowa, zostaw samochód w Praia i weź taksówkę na start albo zamów taksówkę na powrót. Przed wyjściem sprawdź status szlaku na regionalnej stronie szlaków, bo trasy bywają zamykane z powodu remontów.

• Zacznij na placu z dwoma zbiornikami, estradą i araukariami.
• Przejdź do kościoła parafialnego i ulic za nim.
• Odwiedź muzeum, jeśli jest otwarte.
• Wejdź na Monte da Ajuda, żeby zobaczyć kaplice i widok.
• W ciepły dzień zakończ spacer przy basenie morskim Calheta, około dziesięciu minut pieszo od placu.

Szlak wodny zostaw na inny poranek i wypatruj wiatraków za każdym razem, gdy jedziesz do Praia.

Czym są stawy na placu w Santa Cruz da Graciosa? To pauis, dawne miejskie zbiorniki wody. Jeden służył do prania i gotowania, drugi dla bydła.

Czy można zwiedzić wiatrak na Graciosa? Większość jest prywatna albo wynajmowana turystom. Museu da Graciosa ma jako jedną ze swoich filii tradycyjny młyn w Fontes; zapytaj w głównym budynku.

Ile trwa szlak Arquitetura da Água? Około trzech godzin na 11,3 kilometra, w jedną stronę od Caldeirinha de Pêro Botelho do Praia.

Czy warto wejść na Monte da Ajuda? Tak. Wzgórze ma 129 metrów wysokości, trzy kaplice z XVI–XVIII wieku i daje najlepszy widok na miasto.