Szlak Costa Norte na Santa Maria: PR01SMA z Bananeiras do Anjos

PR01SMA Costa Norte to oficjalny szlak wzdłuż północnego wybrzeża wyspy Santa Maria: 8,4 km w jedną stronę, z wioski Bananeiras na zachód do Anjos. Schodzi do zatoki z dwoma starymi młynami wodnymi, przecina czerwoną glinę Barreiro da Faneca, mija dawny punkt obserwacji wielorybów i kończy się w Anjos, gdzie w 1493 roku zeszła na ląd załoga Kolumba. Sam marsz jest średnio trudny; najwięcej planowania wymaga dojazd na start, bo szlak jest liniowy, a do Bananeiras nie jeździ żaden autobus.

Oficjalna strona szlaków na Azorach ocenia PR01SMA jako średnio trudny i podaje 8,4 km oraz cztery godziny. W drukowanej ulotce jest 8,3 km. Trasa biegnie nisko, mniej więcej między 4 a 216 m n.p.m., ale w Baía do Raposo schodzi do poziomu morza i znów się wspina, więc w tych czterech godzinach są też strome odcinki. Cztery godziny na 8,4 km to sporo: zostaje czas na boczne ścieżki do punktów widokowych i postój w zatoce.

Szlak prowadzi przez obszary chronione Parku Przyrodniczego Santa Maria. Rowery, pojazdy silnikowe i konie są na nim zakazane.

Bananeiras leży na wschód od Anjos, około 9 km drogą od centrum Vila do Porto. Autobusy na wyspie tu nie pomogą. Żadna z pięciu linii TSM nie dojeżdża do Bananeiras, a jedyna linia do Anjos, numer 5, kursuje tylko latem: w 2026 roku jeździła codziennie od 1 lipca do 15 września.

Najprościej zostawić wynajęty samochód w Anjos, gdzie szlak się kończy, i pojechać stamtąd taksówką do Bananeiras. Wtedy auto czeka na ciebie na mecie. Obie miejscowości dzieli drogą około 10 km. Central de Táxis de Santa Maria w Vila do Porto ma numer +351 296 882 199. Zamów taksówkę wcześniej, zamiast liczyć, że złapiesz ją w Anjos.

Idź w oficjalnym kierunku, ze wschodu na zachód. Opis szlaku jest ułożony w tę stronę, a kończysz nad morzem, gdzie latem działa basen morski.

Z Bananeiras ścieżka schodzi do Baía do Raposo. Wędkarze chodzą nią na skały w zatoce, więc możesz spotkać kogoś z wędką. Zatoka jest geostanowiskiem Geoparku Azorów. Na dole stoją dwie azenhas, małe młyny wodne, z kanałem, który kiedyś doprowadzał do nich wodę, oraz ruiny tłoczni wina z czasów, gdy rosły tu winnice.

Klify przy tych północnych zatokach mają od 50 do 150 m wysokości, a każdy metr, który stracisz, schodząc do wody, musisz potem odrobić pod górę.

Z zatoki ścieżka wspina się zboczem, na którym ulotka wskazuje rodzime krzewy: pau-branco (Picconia azorica), faia-da-terra (Morella faya) i cabaceira (Pericallis malvifolia). Między nimi rosną rośliny sprowadzone z innych stron: incenso (Pittosporum undulatum), trzcina olbrzymia i agawa.

Nasłuchuj ptaków. Ulotka wymienia azorskiego myszołowa, kosa, zięby, kanarka i rudzika, a także mysikrólika z Santa Maria (Regulus regulus sanctae-mariae), podgatunek żyjący tylko na tej wyspie. Jest maleńki i szybko przemyka w koronach drzew; pewnie najpierw go usłyszysz.

Dalej szlak prowadzi na zachód przez odcinek gęstego lasu.

Drzewa się kończą, a ziemia robi się naga i rdzawoczerwona. To Barreiro da Faneca, nazywany „czerwoną pustynią”. Glina pochodzi z ostatniej fazy erupcji na wyspie: bazalty z pliocenu, sprzed około 3–4 mln lat, przykrył materiał z wybuchowej erupcji, a potem w gorącym, wilgotnym klimacie zwietrzały w czerwoną glinę. Rodzime rośliny powoli odzyskują gołą ziemię.

Barreiro dał nazwę krajobrazowi chronionemu utworzonemu w 2008 roku. Ma 8,35 km² i obejmuje większą część północnego wybrzeża, od Ponta dos Frades po klify poniżej Santa Bárbara, razem z zatokami Raposo, Cré i Tagarete.

Na tym suchym odcinku kilka bocznych ścieżek prowadzi do punktów widokowych nad północnym wybrzeżem. Ulotka wyróżnia dwa: Ponta do Pinheiro i Baía da Cré. Zajrzyj przynajmniej do jednego. Baía da Cré to także chronione stanowisko skamieniałości, które baza paleontologiczna Uniwersytetu Azorów notuje z ochroną regionalną z 2018 roku. Wśród znalezisk są jeżowce, muszle maleńkich ślimaków pełnego morza i szczątki wymarłego olbrzymiego rekina megalodona. Niczego nie zabieraj.

Na Barreiro nie ma cienia. W słoneczny dzień to najgorętszy odcinek trasy, a po deszczu glina jest śliska.

Na końcu gołego terenu szlak wspina się na Monte Gordo, gdzie stoi vigia da baleia, jeden z punktów, z których wypatrywano wielorybów dla łodzi wielorybniczych wypływających z brzegu. Stamtąd idzie się na Ponta dos Frades, a potem wzdłuż Ribeira dos Lemos w dół do Anjos.

Kaplica w Anjos, Ermida de Nossa Senhora dos Anjos, to prawdopodobnie najstarsza chrześcijańska budowla na Azorach. W lutym 1493 roku, w drodze powrotnej z pierwszej wyprawy, Kolumb rzucił tu kotwicę i wysłał połowę załogi na ląd, by podziękowała Bogu w kaplicy; pełniący obowiązki kapitana wyspy kazał ich aresztować. We wsi stoi pomnik Kolumba. Latem możesz popływać w basenie morskim przy porcie rybackim; w 2026 roku sezon trwał od 12 czerwca do 13 września, a przy północnej fali basen jest zamykany.

Z Anjos dalej, w stronę Vila do Porto, biegnie Grande Rota GR01SMA, jeśli chcesz iść dalej.

• Dzień wcześniej sprawdź komunikaty o szlakach. 9 października 2026 roku dwa inne szlaki na Santa Maria były czasowo zamknięte: PR05SMA Costa Sul i PR04SMA Santo Espírito - Maia. PR01SMA był otwarty.
• Pobierz ślad GPS i ulotkę ze strony szlaku Costa Norte.
• Weź wodę, kapelusz i krem z filtrem na Barreiro oraz buty z dobrą podeszwą na ścieżkę do zatoki.
• Powiedz komuś, którym szlakiem idziesz i o której wyruszasz. Zamykaj każdą bramkę, którą otworzysz.
• W razie wypadku dzwoń pod 112 i podaj numer ostatniego mijanego słupka. Informacja turystyczna w Vila do Porto: +351 296 883 124.

Jak długi jest szlak Costa Norte na Santa Maria?

8,4 km w jedną stronę z Bananeiras do Anjos, średnio trudny, oficjalnie cztery godziny.

Czy dojadę na start autobusem?

Nie. Żadna linia TSM nie dojeżdża do Bananeiras, a autobus do Anjos kursuje tylko latem (w 2026 roku od 1 lipca do 15 września). Weź taksówkę albo poproś kogoś o podwiezienie.

Czy trasa jest trudna?

Niespecjalnie. Najwyższy punkt to około 216 m, ale zejście do Baía do Raposo i podejście z powrotem są strome, a na Barreiro da Faneca nie ma cienia.

Gdzie jest czerwona pustynia?

To Barreiro da Faneca, w połowie trasy. PR01SMA go przecina, a stamtąd ścieżki prowadzą do punktów widokowych nad Ponta do Pinheiro i Baía da Cré.

• Azores Trails: Costa Norte PR01SMA i ulotka szlaku
• Azores Trails: komunikaty
• Protected Landscape of Barreiro da Faneca
• MacPaleo, Uniwersytet Azorów: Baía da Cré / Pedreira dos Frades
• Transportes de Santa Maria: linie
• Visit Azores: Central de Táxis de Santa Maria